Αφού περάσει κάποιος την ανεμοβλογιά, ο ιός παραμένει ανενεργός στη ρίζα των νεύρων κοντά στη σπονδυλική στήλη και στη βάση του προσωπικού νεύρου. Όσο μεγαλώνουμε το ανοσοποιητικό μας σύστημα εξασθενεί και δεν είναι αρκετά δυνατό να ελέγξει τον ιό. Έτσι συνήθως μετά τα 50 είναι δυνατόν να δραστηριοποιηθεί πάλι ο ιός και ακολουθώντας τις νευρικές ίνες να εκδηλώσει το εξάνθημα.
Συχνότητα
Η συχνότητα είναι 1,2-3,4/1000, αλλά για τους άνω των 65 ετών γίνεται 3,9-11,8/1000. Οι άνω των 70 ετών έχουν 15 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να νοσήσουν. Στις ΗΠΑ νοσούν κάθε χρόνο περισσότερα από 500.000 άτομα. Συνήθως νοσεί κάποιος μόνο μία φορά.
Ποιοι κινδυνεύουν;
Όλοι όσοι έχουν περάσει την ανεμοβλογιά και είναι συνήθως πάνω από 50 ετών. Όσοι έχουν αδύνατο ανοσοποιητικό σύστημα (HIV/AIDS), έχουν καρκίνο και κάνουν χημειοθεραπείες ή ακτινοβολίες, μεταμοσχευμένα άτομα που παίρνουν φάρμακα ανοσοκατασταλτικα ή κάνουν μακροχρόνια χρήση κορτιζόνης. Στους παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνονται οι ασθένειες, οι τραυματισμοί και το stress.
Σημάδια και Συμπτώματα
Ο ζωστήρας ξεκινάει με φαγούρα, μυρμήγκιασμα, κάψιμο και πόνο σε ένα σημείο του σώματος (δερματοτόμιο) που είναι η περιοχή του δέρματος που νευρώνεται από τις αισθητικές νευρικές απολήξεις μίας μόνο αισθητικής ρίζας του νωτιαίου μυελού). Συνήθως εκδηλώνεται στον θώρακα ή το πρόσωπο, αλλά και στον αυχένα, χαμηλά στη μέση, στη πλάτη, στους γλουτούς και μόνο από την μία πλευρά του σώματος. Μετά από 2-3 μέρες ξεσπάει κηλιδοβλατιδώδες – φυσαλιδώδες εξάνθημα πάνω στο ήδη κόκκινο και ερεθισμένο δέρμα που κρατάει περίπου δέκα μέρες. Στο στάδιο αυτό η νόσος είναι μεταδοτική εφόσον έλθουμε σε επαφή με τις φυσαλίδες. Κατόπιν ξεραίνονται οι φυσαλίδες, δημιουργείται κρούστα και αρχίζει να υποχωρεί. Ακόμη μπορεί να έχουμε πυρετό, ρίγη, πονοκέφαλο και ατονία. Σοβαρότερα είναι όταν ο ζωστήρας βγαίνει στο πρόσωπο όπου υπάρχει κίνδυνος να πειραχθεί το μάτι και χρειάζεται να παρακολουθείται από οφθαλμίατρο. Πολύ σπάνια κάνει πνευμονία, προβλήματα ακοής, τύφλωση και εγκεφαλίτιδα. Τις περισσότερες φορές όμως μετά από τέσσερεις εβδομάδες επέρχεται πλήρης ίαση, και πολύ σπάνια ξαναβγαίνει.
Με μία συχνότητα όμως 1:5 έχουμε πόνο στην περιοχή που προϋπήρχε το εξάνθημα , μια κατάσταση που ονομάζεται Μεθερπητική Νευροπάθεια(ΜΝ), και μπορεί να διαρκέσει μήνες . Εκτός από τον πόνο έχουμε αϋπνίες, χάσιμο βάρους και κατάθλιψη . Η (ΜΝ)αντιμετωπίζεται με αντικαταθλιπτικά( τρικυκλικά και ανταγωνιστές της επαναπρόσληψης σεροτονίνης και νορεπινεφρίνης) , αντιεπιληπτικά (carbamazepin, gabapentin), οπιοειδή παυσίπονα και τοπικά με αλοιφές λιδοκαίνης και καπσαικίνης.
Διάγνωση
Την διάγνωση, που δεν είναι και πολύ εύκολη, θα την κάνει μόνο ο ιατρός. Χρειάζεται λεπτομερές ιστορικό και από εκεί και πέρα ίσως χρειασθεί να πάρει υγρό για εξέταση στο μικροσκόπιο ή ακόμα να σταλεί σε εργαστήριο για ταυτοποίηση.
Θεραπεία
Ο ζωστήρας δεν θεραπεύεται αφού έτσι ή αλλιώς κάνει τον κύκλο του.
- Διατηρούμε την περιοχή καθαρή
- Καλύπτουμε το εξάνθημα μέχρι να ξεραθεί
- Συστήνεται ξεκούραση
- Δίνουμε άφθονα υγρά
- Χορηγούμε παυσίπονα και αντιπυρετικά (παρακεταμόλη)
- Χρησιμοποιούμε αντιισταμινικές αλοιφές
- Δεν ξύνουμε την περιοχή και πλένουμε πάντοτε τα χέρια μας
Αν έχουν φύγει οι φυσαλίδες δίνουμε αλοιφή λιδοκαίνης ή καψαικίνης.
Ο ζωστήρας μεταδίδεται μόνον όσο υπάρχουν οι φυσαλίδες και μόνον σε όσους δεν έχουν περάσει την ανεμοβλογιά οι οποίοι δεν θα κάνουν ζωστήρα αλλά ανεμοβλογιά. Υποψήφιοι είναι τα νεογέννητα και οι έχοντες αδύναμο ανοσοποιητικό. Τα αντιϊκά φάρμακα (acyclovir, valacyclovir, famcyclovir) που πρέπει να χορηγηθούν εντός 72 ωρών μειώνουν την σοβαρότητα και την διάρκεια της νόσου αλλά κυρίως την πιθανότητα εμφάνισης (ΜΝ). Συστήνονται απαραιτήτως όταν ο ιός βγει στο πρόσωπο, στους ηλικιωμένους και σε όσους έχουν αδύνατο ανοσοποιητικό. Από το 2006 κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ εμβόλιο για τον ζωστήρα το οποίο απευθύνεται στους άνω των 50 ετών που έχουν περάσει την ανεμοβλογιά και μειώνει τις πιθανότητες να νοσήσει κάποιος αλλά και να κάνει (ΜΝ).
Μπορεί να έχουμε τοπικά ερυθρότητα, πρήξιμο, πόνο και πονοκέφαλο. Το εμβόλιο δεν συστήνεται:
- Στις εγκυμονούσες
- Στους έχοντες αλλεργία στην ζελατίνη και τη νεομυκίνη
- Στους έχοντες υψηλό πυρετό
- Στους έχοντες αδύναμο ανοσοποιητικό σύστημα(AIDS)
- Στους μεταμοσχευμένους (με φάρμακα και στεροειδή μακροχρόνια)
- Σε όσους κάνουν χημειοθεραπείες ή ακτινοβολίες
- Σε καρκινοπαθείς ( λευχαιμία, λέμφωμα)
Διαφορές
Παρότι η ανεμοβλογιά και ο έρπης ζωστήρας οφείλονται στον ίδιο ιό, εντούτοις διαφέρουν σε κάποια πράγματα όπως:
Ο ζωστήρας μεταδίδεται μόνο δια επαφής κατά το οξύ στάδιο με τις φυσαλίδες ενώ η ανεμοβλογιά μεταδίδεται και δια επαφής αλλά και με τα σταγονίδια.
Ο ζωστήρας εμφανίζεται σε μία περιοχή (δερματοτόμιο)και στη μία πλευρά του σώματος ενώ η ανεμοβλογιά σε όλο το σώμα.
Ο ζωστήρας κάνει περισσότερο πόνο και λιγότερο φαγούρα ενώ η ανεμοβλογιά πιο πολλή φαγούρα και λιγότερο πόνο.
Τελειώνοντας έχει παρατηρηθεί ότι όσοι ζουν μέσα σε οικογένειες με μικρά παιδιά αλλά και οι Παιδίατροι δεν κάνουν εύκολα ζωστήρα γεγονός που έχει αποδοθεί στο ότι το ανοσοποιητικό σύστημα αυτών των ανθρώπων είναι σε διαρκή εγρήγορση.
